ความผูกพันทางอารมณ์

สวัสดีค่ะท่านผู้ปกครอง ช่วงนี้เป็นช่วงฤดูฝนแล้วรักษาสุขภาพกันด้วยนะคะ สำหรับในวันนี้ผู้เขียนได้หยิบประเด็นของพัฒนาการทางจิตใจในช่วงวัยทารกที่สำคัญมาฝากกันค่ะซึ่งพัฒนาการที่เกิดขึ้นในช่วงนี้จะส่งผลต่อเนื่องไปตลอดในพัฒนาการทุกช่วงวัยโดยเฉพาะอย่างยิ่งจะเกี่ยวข้องกับการสร้างความสัมพันธ์กับผู้อื่นในช่วงวัยต่อมาของเด็ก โดยพัฒนาการที่ผู้เขียนกำลังพูดถึงคือเรื่องของความผูกพันทางอารมณ์ หรือ Attachment ซึ่งเป็นความรู้สึกทางอารมณ์ที่ใกล้ชิดและผูกพันแน่นแฟ้นที่เกิดขึ้นระหว่างทารกกับผู้เลี้ยงดู เป็นพัฒนาการทางอารมณ์และสังคมที่สำคัญมากที่สุดในช่วงวัยทารกอายุระหว่าง 0-1 ปี โดยมากแล้วทารกจะมีการสร้างความผูกพันทางอารมณ์กับคุณแม่ก่อนจากนั้นจึงมีการพัฒนาความผูกพันทางอารมณ์กับ ผู้เลี้ยงดูที่ใกล้ชิดคนอื่นๆ อย่างไรก็ตามสำหรับทารกที่มีผู้เลี้ยงดูเป็นบุคคลอื่นที่ไม่ใช่พ่อแม่ ทารกก็จะยังคงสามารถสร้างความผูกพันทางอารมณ์กับผู้เลี้ยงดูได้ ทั้งนี้ความผูกพันทางอารมณ์ที่เกิดขึ้นเป็นผลมาจากการมีปฏิสัมพันธ์ระหว่างผู้เลี้ยงดูกับทารก โดยที่ปฏิสัมพันธ์ที่เกิดขึ้นนั้นแต่ละครอบครัวก็จะมีความแตกต่างกันออกไปทำให้ความผูกพันทางอารมณ์ที่เกิดขึ้นมีหลายรูปแบบค่ะ โดยที่รูปแบบใหญ่ๆของความผูกพันทางอารมณ์ก็จะแบ่งได้เป็นความผูกพันทางอารมณ์ที่มั่นคงและความผูกพันทางอารมณ์ที่ไม่มั่นคง ซึ่งรูปแบบความผูกพันที่เป็นพื้นฐานที่ดีในการสร้างสัมพันธภาพกับผู้อื่นในช่วงวัยต่อมาของเด็กก็คือความผูกพันทางอารมณ์ที่มั่นคงค่ะเนื่องจากพ่อแม่เป็นบุคคลแรกในชีวิตที่ทารกมีการสร้างความสัมพันธ์ด้วยดังนั้นหากทารกได้เรียนรู้ความสัมพันธ์ครั้งแรกในชีวิตด้วยความรู้สึกไว้วางใจและความรู้สึกว่าตนเองได้รับการดูแลอย่างดีจากพ่อและแม่ก็จะทำให้ทารกเติบโตเป็นเด็กที่สามารถสร้างความสัมพันธ์กับผู้อื่นได้เหมาะสมและมีการรับรู้เกี่ยวกับตัวเองที่ดีค่ะ

โดยการสร้างปฏิสัมพันธ์กับทารกที่เอื้อให้เกิดความผูกพันทางอารมณ์ที่มั่นคงนั้นคุณพ่อคุณแม่สามารถสร้างให้เกิดขึ้นได้โดยการให้การดูแลทารกอย่างคงเส้นคงวา ไวต่อความต้องการของทารกโดยเรียนรู้จากการแสดงออกของทารกและ มีการตอบสนองต่อความรู้สึกและความต้องการพื้นฐานทางด้านร่างกายของทารกอย่างเหมาะสม และสิ่งสำคัญอีกสิ่งหนึ่งคือ การให้ความรักกับทารกโดยการใช้สัมผัสที่อบอุ่นซึ่งเป็นสิ่งสำคัญมากที่จะทำให้ทารกเกิดความรู้สึกมั่นคงและปลอดภัยในขณะที่อยู่ในอ้อมอกของคุณพ่อและคุณแม่ค่ะ ทั้งนี้นอกจากความผูกพันทางอารมณ์จะส่งผลกับการสร้างความสัมพันธ์กับผู้อื่นในวัยต่อมาของทารกแล้วยังส่งผลต่อการเรียนรู้โลกกว้างของทารกด้วยค่ะโดยทารกที่มีความผูกพันทางอารมณ์ที่มั่นคงจะเป็นเด็กที่กล้าสำรวจสิ่งแวดล้อมใหม่เนื่องจากเด็กจะเกิดความรู้สึกมั่นใจว่า ไม่ว่าจะเกิดอะไรขึ้นคุณพ่อคุณแม่ก็จะเป็นบุคคลที่เปรียบเสมือนฐานที่มั่นคงและเป็นที่พึ่งพาให้กับเด็กได้เสมอค่ะ มาถึงตรงนี้แล้วจะเห็นได้ว่ากลไกของความผูกพันทางอารมณ์นั้นมีความละเอียดอ่อนและสำคัญมากแค่ไหนต่อพัฒนาการของเด็กๆ แล้วพบกันใหม่ครั้งหน้านะคะ

 

อาจารย์ ดร. อารยา ผลธัญญา

ที่ปรึกษาโรงเรียนสวนเด็กสันกำแพง / นักจิตวิทยาพัฒนาการ

อาจารย์ประจำสาขาวิชาจิตวิทยา คณะมนุษยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่